ضرورت تصویب هیات وزیران و اطلاع مجلس از ارجاع دعاوی مربوط به اموال دولتی و عمومی به داوری

تاریخ نظریه: 1402/11/21
شماره نظریه: 7/1402/894
شماره پرونده: 1402-127-894ح

در اساسنامه شرکتی دولتی امکان ارجاع دعاوی به داوری پیش‌بینی شده و همچنین در اساسنامه ارجاع امر داوری از هیات مدیره به مدیر عامل تفویض شده است؛ آیا این مقرره به منزله بی‌نیازی از موافقت هیات دولت موضوع اصل 139 قانون اساسی است و آیا ارجاع دعاوی شرکت‌های دولتی به داوری مستلزم موافقت هیات دولت است؟ در فرض سوال آیا تصویب یا عدم تصویب اساسنامه شرکت دولتی توسط هیات وزیران، موثر در مقام است؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

اولا، به طور کلی در هر موردی که دعوا راجع به اموال دولتی و عمومی باشد؛ اعم از آنکه اموال مذکور در اختیار سازمان‌ها و نهادهای دولتی باشد و یا در اختیار شرکت‌های دولتی؛ رعایت مقررات اصل 139 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده 457 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 ضروری است.
ثانیا، درج عبارت کلی ناظر بر تجویز ارجاع دعاوی راجع به اموال شرکت دولتی به داوری در اساسنامه شرکت و همچنین ارجاع امر داوری از هیات‌مدیره به مدیرعامل آنگونه که در فرض استعلام آمده است و صرف تصویب بعدی اساسنامه از سوی هیات دولت، موجب نمی‌شود عموم و اطلاق حکم مقرر در اصل 139 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده 457 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 نادیده گرفته شود؛ زیرا حکم مندرج در اساسنامه شرکت دولتی در مقام بیان حدود اختیارات رییس هیات‌مدیره و مدیرعامل شرکت بوده و اعمال آن منوط به رعایت قوانین حاکم است و این امر به معنای تصویب و تجویز کلی ارجاع دعاوی به داوری بدون رعایت مقررات یادشده نمی‌باشد.
ثالثا، ارجاع اختلاف بین کارفرمای دولتی (از جمله شرکتهای دولتی) و پیمانکار خصوصی؛ اعم از شخص حقیقی یا حقوقی، به داوری شورای عالی فنی موضوع بند «ج» ماده 53 شرایط عمومی پیمان، با توجه به مصوبه شماره 5005/ت 28591 مورخ 1382/03/12 هیات وزیران که به منزله مجوز قانونی مذکور در اصل 139 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران می باشد، فاقد اشکال است.